Af hverju segi ég nei þann 29. ágúst? | Stefanía Hjördís Lefisdóttir skrifar

Stefanía Hjördís Leifsdóttir. AÐSEND MYND

Við stöndum frammi fyrir mikilvægri þjóðar-atkvæðagreiðslu þann 29.ágúst. Niðurstaðan gæti varðað miklu um framtíð mína og minna og byggðarlagsins míns. Ég er bóndi og við fjölskyldan rekum býli á Brúnastöðum í Fljótum. Þar stundum við ýmiskonar starfsemi, erum með stórt sauðfjárbú á íslenskan mælikvarða, framleiðum nautakjöt og mjólkum geitur til að gera geitaosta. Við rekum einnig ferðaþjónustu og leggjum áherslu á að öll þessi verkefni styðji hvert annað. Við bjóðum gestum og gangandi að koma og kynna sér það sem við erum að gera og kaupa afurðirnar okkar.

Við höfum byggt upp jörðina síðastliðin tuttugu og fimm ár með mikilli vinnu og ærnum tilkostnaði, bæði til að framfleyta fjölskyldunni og til að sýna að þar er hægt að byggja upp atvinnu og framtíð í dreifbýli og skapa störf. Og talandi um að skapa störf þá er staðan sú að á hverjum degi allan ársins hring berast okkur margar umsóknir frá ungu fólki víðsvegar í Evrópu sem freistar þess að fá atvinnu á Íslandi. Þetta er yfirleitt vel menntað fólk sem sækir um störf tengd landbúnaði eða ferðaþjónustu bæði vegna þess að launin á Íslandi eru svo mikið hærri en víðast annars staðar eða um 50-60% prósent hærri en í ESB og að atvinnuleysið er mikið í heimalöndum þessa fólks. Og af því að margt af þessu unga fólki hefur dvalið hjá okkur veit ég einnig að vinsælustu löndin í Evrópu til að leita eftir atvinnu eru Ísland, Noregur og Sviss. Og hvað eiga þau sameiginlegt annað en að standa utan Evrópusambandsins, jú lífskjörin eru meðal þeirra bestu sem þekkjast í heiminum sama hvaða mælikvarðar eru hafðir til hliðsjónar.

En starfsemin okkar, sem bæði er fyrirtækið og heimilið eins og víðast er um fjölskyldurekin bú á Íslandi, byggir á þeirri forsendu að geta staðið undir sér.

Þegar Finnland gekk í Evrópusambandið breyttust rekstrarskilyrði bænda verulega. Afurðaverð lækkaði um allt að 40% bókstaflega á einni nóttu. Fækkun bænda varð mikil, fjórða hvert bú hvarf á aðeins þremur árum. Finnska ríkið og Evrópusambandið hafa síðan varið miklum fjármunum til að styðja landbún-aðinn svo hann geti lifað af. Ég spyr mig ef svona öflugt landbúnaðarland þarf slíkan stuðning hvernig myndi íslenskur landbúnaður standa af sér sambærilega þróun. Við búum við stutt vaxtarskeið, mikinn flutningskostnað, háan launakostnað og válynt veður. Við erum einfaldlega ekki í sömu samkeppnisstöðu og stór framleiðslulönd í Evrópu. En þegar tekjur bænda lækka er það ekki bara bóndinn sem finnur fyrir því, landbúnaður er einn af gunnstöðum atvinnu-lífs í dreifðum byggðum og bak við hvert bú eru fjölmörg afleidd störf. Íslenskur landbúnaður þarf að þróast á eigin forsendum, ekki Evrópusam-bandsins. Miklar tæknifram-farir hafa átt sér stað undanfarin misseri, sérstaklega í mjólkurframleiðslu eins og Skagafjörður ber vitni um en að sama skapi eru þeir bændur sem hafa lagt í miklar fjárfestingar í mjög viðkvæmri stöðu verði mikið og skyndilegt tekjufall.

Á Brúnastöðum er sonur okkar að koma með okkur inn í reksturinn. En hvernig eigum við að hvetja ungt fólk til að taka við búum ef framtíðar-tekjurnar verða sífellt óvissari, hver tekur lán upp á hundruð milljóna til að kaupa jörð, bústofn og vélar ef rekstrargrundvöllurinn veikist? Þessi breyta, óvissan, tekur strax gildi ef já verður ofaná þann 29. ágúst. Það getur verið að margir kjósi já til að sjá en fyrir okkur bændur er óvissan sem fylgir já-inu mikil.Þessi óvissa mun leiða til stöðnunar, bændur munu að sjálfsögðu halda að sér höndum með fjárfestingar þegar ekki er vitað hvað framtíðin ber í skauti sér. Fyrrverandi forseti lýðveldisins Ólafur Ragnar Grímsson hefur bent á að viðræður um þá kafla sem skipta hagsmuni Íslands mestu máli og voru aldrei opnaðir í síðustu við-ræðum, auðlyndirnar, fiskurinn, landbúnaðurinn og orkan geti dregist jafnvel árum saman vegna mikils ágreinings og skilið okkur eftir í lausu lofti.

Eitt af því sem skiptir gífurlega miklu máli í þessari umræðu allri eru Íslensku húsdýrin, aðlöguð að veðráttu og gróðurfari eyjarinnar í 1000 ár og velferð þeirra. Einstök á heimsvísu vegna einangrunar allan þennan tíma en að sama skapi einstaklega viðkvæm fyrir sjúkdómum sem herja á skepnur á meginlandinu. Þess má geta að eyríkin Írland, Malta og Kýpur þurfa öll að fylgja sömu grunnreglum innri markaðarins um flutning lifandi dýra milli aðildarríkja að uppfylltum sameiginlegum heilbrigðisreglum ESB og tilskildum heilbrigðisvottorðum, aðildarríki geta ekki bannað innflutning frá öðru ESB landi á grundvelli eigin reglna.

Sérstaða íslensks landbúnaðar er heilbrigð dýr, hrein náttúra, örugg matvæli, lítil sýklalyfjanotkun og fólk sem heldur lífi í byggðum landsins. Hvernig mun hugsanleg aðild hafa áhrif á matvælaöryggi og þar með þjóðaröryggi? Þróun hinna dreyfðu byggða? Hvaða áhrif hefur hún á heilbrigði dýra?

Á mínum yngri árum eyddi ég mörgum árum í að flakka um heiminn. Það kenndi mér margt en fyrst og fremst að meta litla Ísland og allt sem við höfum hér. Mannlífið, óspillta náttúru og endalausar auðlyndir, fámennið sem gerir hvern og einn svo mikilvægan og boðleiðirnar svo stuttar. Að vilja beigja sig undir reglur sem 27 þjóðir hafa gert með sér sem búa við allt annan raunveruleika en við er skrítið sérstaklega þar sem nú þegar eru í gildi samningar sem gera það að verkum að samstarf við þessar þjóðir er mjög gott. Við megum heldur ekki gleyma því að upphaf Evróðusambandsins var að koma í veg fyrir endalausar styrjaldir í Evrópu með efnahagslegu og pólutísku samstarfi.

Í Evrópusambandslöndum búa 450 milljónir, rödd okkar 400 þúsund íbúa verður held ég heldur hjáróma. Af hverju ættum við að vilja andlitslaust skrifræðisbákn sem tekur ákvarðanir um líf okkar til langrar framtíðar? Við Íslend-ingar megum undir engum kringumstæðum missa sjónar á lýðræðinu, það að geta haft raunveruleg áhrif á ákvarðanir sem móta líf okkar og geta dregið þá sem völdin hafa hverju sinni til ábyrgðar.

Fólk er lokkað til að segja já í kosningunum með loforðaflaum um lægri vexti og lægra vöruverð. En margt af því sem er lofað þurfum við að gera sjálf eða gætum gert sjálf án aðildar eins og að lækka verðbólgu og vexti. Evran er ekki sú töfralausn sem sumir láta í veðri vaka. Finnar sem tóku upp evru hafa glímt við hátt atvinnuleysi, sérstaklega meðal ungs fólks, vaxandi þjóðarskuldir og mjög lítinn hagvöxt undanfarin ár á meðan Pólland með sinn eigin gjaldmiðil býr nú við mestan hagvöxt innan ESB, eða tvöfalt hraðari en meðaltalið í Evrópusambandinu. Hagvöxtur hefur yfir höfuð verið mjög lítill innan ESB, sérstaklega evrusvæðisins, vegna erfiðleika við að auka framleiðni, ný-sköpun, fjárfestingu og samkeppnishæfni.

Það er heldur ekki talað um fórnarkostnaðinn af mörgum loforða þeirra sem halda að bókstaflega öllu sé fórnandi fyrir evru og lægri vexti eins og að laun geti lækkað, íbúðar-verð hækkað og atvinnuleysi aukist. Þess vegna eru áberandi verkalýðsforingjar sem hafa barist fyrir kjörum hinna lægst launuðu á móti aðild. Við getum því miður ekki bara gengið um með innkaupakerru og valið spænsk matarverð, þýska vexti og íslensk laun. Og það væri óskandi að stjórnvöld væru að vinna að því að koma böndum á verðbólgu og þar með vexti í stað þess að reyna að selja okkur snákaolíu sem allt böl á að bæta.

Ég vona að þegar við tökum ákvörðun um framtíð landsins sé ekki spurningi einvörðungu hvað er ódýrast í dag heldur hvað verður verðmætast eftir 20 ár. Áfram Ísland.

Stefanía Hjördís Leifsdóttir,
Brúnastöðum