Yfir milljón á dag – við getum gert betur | Jódís Helga og Elfa Björk skrifa

Jódís Helga Káradóttir og Elfa Björk Víðisdóttir frambjóðendur Miðflokksins. Mynd: Aðsend.

Fjárhagur sveitarfélags er ekki bara samansafn talna í ársreikningi. Hann er eign íbúanna og þannig grunnurinn að allri þjónustu sveitarfélagsins, allt frá leikskólum og grunnskólum til innviðauppbyggingar og velferðarþjónustu. Sveitarfélagið innheimtir útsvar, fasteignaskatt og ýmis önnur gjöld, og ráðstafar þeim fjármunum svo til verkefna í sveitarfélaginu. Við þurfum að tryggja að umræða um fjármál sveitarfélagsins sé gagnsæ og byggð á staðreyndum. Íbúarnir eiga rétt á því að vita hvernig fjármunir eru nýttir og hvernig þeim er forgangsraðað. Undanfarið hefur umræðan um fjármál sveitarfélagsins verið nokkuð hávær. Í slíkri umræðu skiptir máli að rétt sé farið með staðreyndir. Ársreikningur ársins 2025 var samþykktur á fundi sveitastjórnar 22. apríl síðastliðinn og því hægt að byggja á þeim gögnum.

Þegar talað er um skuldir er mikilvægt að horfa á heildarmyndina, það er ekki nóg að vísa aðeins í langtímaskuldir. Heildarskuldir sveitarfélagsins nema um 10,7 milljörðum króna, ólíkt því sem haldið hefur verið fram. Þessi háa skuldastaða veldur því að sveitarfélagið greiðir um hálfan milljarð á ári í fjármagnsgjöld. Það þýðir að vel yfir milljón krónur fara í vexti á hverjum einasta degi.

Staldraðu aðeins við þessa tölu, yfir milljón á dag.

Þetta eru fjármunir sem annars gætu farið í að uppbyggingu skóla- og íþróttamannvirka, innviðauppbyggingu, stuðning við fjölskyldur eða þjónustu við eldri borgara. Í staðinn fara þeir í að greiða niður fortíðina.

Skuldahlutfall sveitarfélagsins hefur lækkað og er um 105%, sem er jákvætt. Það er innan lögbundinna marka, það er mikilvægt að hafa í huga að hámarkið er 150%. Að vera innan marka þýðir því ekki endilega að staðan sé sterk, heldur einfaldlega að hún sé leyfileg.

Miklu máli skiptir að stór hluti skulda sveitarfélagsins er verðtryggður. Það þýðir að þegar verðbólga eykst, hækka skuldirnar líka og greiðslubyrðin eykst. Þannig geta ytri aðstæður eins og verðbólga og vextir haft veruleg áhrif á reksturinn.

Þegar horft er á tekjurnar sést að reksturinn byggir ekki eingöngu á eigin tekjum sveitarfélagsins. Um 30% tekna koma frá Jöfnunarsjóði sem þýðir að hluti af rekstrinum er háður ákvörðunum sem eru teknar utan sveitarfélagsins.

Launakostnaður er stærsti útgjaldaliðurinn og nemur um 60% af tekjum. Það er eðlilegt í þjónusturekstri, en þýðir jafnframt að reksturinn er viðkvæmur fyrir breytingum á launum og kjarasamningum.

Reksturinn er á réttri leið og hefur hann mikið batnað síðan á árum Covid-faraldursins, eins og í flestum sveitarfélögum. Óhætt er að slá því föstu að rekstur sveitarfélagsins er háður ytri aðstæðum að verulegu leyti. Byggir hann því á viðkvæmum grunni og verður því að sýna ráðdeild í rekstri. Við erum á réttri leið, en óhætt er að segja að enn er langt í land. Þess vegna er mikilvægt að mynda svigrúm, en ekki bara ná góðri niðurstöðu eitt ár í einu.

Framundan eru stór verkefni sem skipta Skagafjörð miklu máli. Þar má nefna uppbyggingu innviða, húsnæðismál, atvinnuþróun og bætta þjónustu við fjölskyldur, börn og eldri borgara. Allt þetta krefst traustrar og ábyrgrar fjármálastefnu.

Til að setja stöðuna í samhengi er gagnlegt að líta til annarra sveitarfélaga. Til dæmis hefur sveitarfélagið Ölfus náð að byggja upp sterkari fjárhagsstöðu með lægra skuldahlutfalli og um 55% eiginfjárhlutfalli, á meðan Skagafjörður er um 33%. Tökum okkur þessi sveitarfélög til fyrirmyndar, sækjum fram og byggjum traustari stöðu sem íbúarnir finna fyrir.

Umræðan á ekki að snúast um hvort reksturinn sé ásættanlegur eða ekki. Hún á að snúast um hversu sterkur hann getur orðið. Okkar sýn er skýr. Við ætlum að treysta reksturinn með því að draga úr óþarfa útgjöldum, leggja í skynsamlegar framkvæmdir og horfa til framtíðar. Þannig munum við renna stoðum undir starfsemi sveitarfélagsins í heild, með hag íbúa og komandi kynslóða að leiðarljósi.

Jódís Helga Káradóttir og Elfa Björk Víðisdóttir

Höfundar skipa 2. og 3. sæti lista Miðflokksins í Skagafirði