Miðstöð menningar og lista á Sauðárkróki – framtíðarsýn að verða að veruleika

Menningarhús á Sauðárkróki, miðstöð menningar og sviðslista, hefur verið hluti af framtíðarsýn okkar í tvo áratugi. Með samningi sem undirritaður var vorið 2023 á milli ríkisins og sveitarfélagsins er bygging Menningarhúss komin í fastan farveg og áætluð verklok í lok árs 2027.

Hugmyndir um að hægt sé að fara eingöngu í viðgerðir á Safnahúsinu, byggingu varðveislurýmis fyrir muni Byggðasafnsins og verulegar endurbætur á Bifröst samræmast hins vegar ekki samningnum. Afleiðingin yrði sú að framlag ríkisins — tæpur milljarður króna eða 910 m.kr. — færi forgörðum og sveitarfélagið þyrfti að bera allan kostnað eitt og sér.

Það er okkar von að samfélagið í Skagafirði sameinist um þessa framkvæmd og horfi björtum augum til framtíðar sem er full af tækifærum.

Miðstöð menninga og lista skapar aukin tækifæri

Með nýrri menningarmiðstöð skapast ný og spennandi tækifæri fyrir Skagfirðinga. Loksins verður komið sérhannað húsnæði fyrir leiksýningar Leikfélags Sauðárkróks, Leikfélags FNV og leiksýningar Árskóla en einnig geta aðrir aðilar komið með leik- og danssýningar hingað svo fátt eitt sé nefnt. Hægt verður að nýta salinn m.a. undir tónleika Tónlistarskóla Skagafjarðar og fjölbreyttar ráðstefnur. Gert er ráð fyrir að salurinn geti einnig hýst kvikmyndasýningar.

Nýr listasalur gefur listamönnum sem og öðrum tækifæri til að setja upp sýningar fyrir verk sín. Listasafn Skagfirðinga á fjölmörg verk sem hafa alltof lítið sést og nytu sín vel í slíkum sal.

Endurbætt aðstaða Héraðsbókasafns Skagfirðinga skapar safninu fallegri og nútímalegri ásýnd, ásamt því að opna tækifæri til þróunar safnsins í átt til þess sem hefur átt sér stað bæði hér á landi og erlendis. Má þar nefna að fyrir utan hið hefðbundna hlutverk sem „fræðslusetur“ hafa þessi söfn verið að útvíkka starfsemi sína með því að bjóða upp á ýmiss konar vinnuaðstöðu, námskeið, félagsstarfssemi, hljóðver o.fl.

Héraðsskjalasafn Skagfirðinga, Byggðasafn Skagfirðinga, Sögufélag Skagfirðinga og Listasafn Skagfirðinga fá öll verulega endurbætta aðstöðu í menningarhúsinu og þar með er skapaður grundvöllur til aukins þverfaglegs samstarfs þessara mikilvægu eininga.

Nýtt og fullkomið varðveislurými tryggir svo að menningararfur Skagfirðinga, þ.m.t. skjöl, handrit, ljósmyndir, myndlist, fjölbreyttir munir o.s.frv., verður í fyrsta sinn varðveittur í rými sem stenst ströngustu kröfur nútímans. Hið nýja rými gefur einnig kost á móttöku hópa og aukinni fræðslu og miðlun á munum sem hingað til hafa verið lítt aðgengilegir almenningi.

Með byggingu nýs menningarhúss mun Faxatorgið þróast sem sameiginlegt svæði fyrir menningu, listir, íþróttir, fræðslu og stjórnsýslu. Það styrkir tengsl milli eldri og nýrri bæjarhluta Sauðárkróks og gefur svæðinu skýrara hlutverk í bæjarmyndinni

Hugmyndin fæddist í stærri sókn

Rætur málsins liggja aftur til ársins 1999 þegar stjórnvöld tóku ákvörðun um að styrkja uppbyggingu menningarhúsa utan höfuðborgarsvæðisins. Frá byrjun var verkefnið tvískipt: annars vegar að efla Miðgarð í Varmahlíð og hins vegar að byggja við og endurbæta Safnahús Skagfirðinga á Sauðárkróki. Þar átti að rísa menningarmiðstöð með sýningarsal, bókasafni, listasafni, skjalasafni og varðveislurými.

Annars vegar þurfti öflugt samkomuhús fyrir viðburði og lifandi flutning, hins vegar sérhæfðara húsnæði fyrir sýningar, fræðslu og varðveislu. Skagafjörður fékk því ekki eina einfalda lausn heldur tvær samtengdar framkvæmdir.

Fyrri áfanginn reis — sá síðari strandaði

Fyrri áfanginn gekk eftir. Hið glæsilega menningarhús Miðgarður var opnað formlega í byrjun Sæluviku árið 2009. Menningarhúsið Miðgarður hefur síðan þjónað sem vettvangur fyrir tónleika, ýmsa menningarviðburði og fjölbreyttar samkomur.

Framkvæmdir við Miðgarð fóru fram úr upphaflegri kostnaðaráætlun en þrátt fyrir sambærilega samninga við ríkið á þeim tíma, eins og nú eru um menningarhús á Sauðárkróki, fékkst aukafjárveiting frá ríkinu til að mæta hluta þess kostnaðar. Eftir stendur glæsilegt hús sem er í fjölbreyttri notkun allt árið um kring.

Á Sauðárkróki var staðan hins vegar allt önnur. Þar sat síðari áfanginn eftir þegar efnahagshrunið skall á. Í opinberum samantektum sveitarfélagsins kemur fram að undirbúningi og framkvæmdum við menningarmiðstöðina við Safnahúsið hafi verið slegið á frest til nokkurra ára að beiðni ríkisvaldsins vegna efnahagshrunsins.

Málið vaknaði aftur til lífsins

Áformin féllu þó ekki niður. Í byrjun árs 2017 var skipuð þarfagreiningarnefnd um byggingu menningarhúss á Sauðárkróki. Endurtilnefnt var í nefndina að loknum sveitarstjórnarkosningum 2018. Frá sveitarfélaginu voru skipuð í þarfagreiningarnefnd fulltrúar frá öllum flokkum í sveitarstjórn ásamt tveimur fulltrúum frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Auk þeirra voru í nefndinni fulltrúar frá Héraðsskjalasafni Skagfirðinga og Byggðasafni Skagfirðinga, ásamt því sem fundað var sérstaklega með héraðsbókaverði og fulltrúum Leikfélags Sauðárkróks um þeirra þarfir og áherslur í nýju húsi.

Árið 2018 var stigið næsta skref og viljayfirlýsing var undirrituð um fjármögnun og undirbúning að menningarhúsi á Sauðárkróki.

Samningurinn

Árið 2023 var samþykktur samningur við ráðuneytið um byggingu menningarhúss í Skagafirði, með endurbótum á Safnahúsi Skagfirðinga og nýbyggingu við það. Húsið á að hýsa bókasafn, listasafn, skjalasafn, varðveislurými, sýningarsal og aðstöðu fyrir sviðslistir. Þá var framkvæmdakostnaður áætlaður 1.434 milljónir króna og upphaflega stefnt að því að ljúka verkinu árið 2025. Síðar var fjármögnun fest með stofnframlagi upp á 1.517 milljónir króna og ný viðmið sett um verklok árið 2027.

Nú er húsið loks að taka á sig mynd

Árið 2024 var efnt til forvals vegna hönnunarsamkeppni hússins. Í framhaldi af því voru þrír aðilar valdir áfram í lokaða hönnunarsamkeppni. Þverpólitísk matsnefnd var skipuð árið 2025 og í september sl. var tilkynnt að Arkís arkitektar hefðu unnið hönnunarsamkeppnina og að þeir myndu hanna nýbygginguna, ásamt endurbótum á eldra húsnæði. Frá því Arkís arkitektar voru valdir hefur verið unnið með þeim að útfærslum og hefur byggingarnefnd hússins, skipuð fulltrúum allra flokka, bæði fundað með þeim og starfsmönnum sveitarfélagsins formlega og óformlega um hönnunarvinnuna. Á fundi sínum þann 6. mars sl. samþykkti byggingarnefnd aðaluppdrætti fyrir framkvæmdina í heild. Með þeirri ákvörðun er undirbúningi lokið að stórum hluta sem er mjög stórt skref í þeirri vegferð að miðstöð menningar og lista á Sauðárkróki verði að veruleika. Þar með er lagður grunnur að húsi sem byggir á sameiginlegri sýn og er ætlað að þjóna samfélaginu í Skagafirði um ókomin ár.

Einar Eðvald Einarsson
Guðlaugur Skúlason
Hrefna Jóhannesdóttir
Hrund Pétursdóttir
Sólborg Sigurrós Borgarsdóttir