Vernd dýraheilbrigðis á Íslandi í ljósi reglna um frjálst flæði vöru á innri markaði ESB | Aðsend grein. Erna Bjarnadóttir skrifar

Erna Bjarnadóttir hagfræðingur. Mynd: Aðsend.

Bann við innflutningi lifandi búfjár er aðeins einn hluti þess kerfis sem byggt hefur verið upp hér á landi til verndar dýraheilbrigði. Hér er átt við heildstætt kerfi þar sem mörg stjórntæki vinna saman að því markmiði að koma í veg fyrir að hingað berist og breiðist út sjúkdómar sem íslenskt búfé hefur litla eða enga mótstöðu gegn eða krefjast kostnaðarsamra aðgerða, svo sem bólusetninga eða niðurskurðar, til að halda þeim í skefjum.

Kerfið byggist á samspili margra þátta, svo sem banns við innflutningi lifandi búfjár, strangra reglna um innflutning erfðaefnis, sótthreinsunar búnaðar, landamæraeftirlits, rekjanleika, vöktunar smitsjúkdóma, rannsóknastarfs og lagalegra heimilda stjórnvalda til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana. Ekkert þessara úrræða var hannað til að standa eitt og sér.

Vernd sem byggir á samspili margra þátta

Markmið þessa fyrirkomulags í heild sinni er að halda áhættunni af því að sjúkdómar berist í búfé eins lítilli og unnt er. Þetta á ekki aðeins við um þekkta og skráða alvarlega búfjársjúkdóma. Þegar svonefnd hestapest barst til landsins árið 2010 kom í ljós að jafnvel áður óþekkt smitefni geta valdið gríðarlegum usla. Vernd búfjár gegn smitsjúkdómum er því ekki aðeins dýraheilbrigðismál heldur líka dýravelferðarmál. Áður en breytingar eru gerðar á núverandi fyrirkomulagi er eðlilegt að metið sé hvaða áhrif þær geta haft á útbreiðslu búfjársjúkdóma og hvaða afleiðingar það hefði fyrir dýravelferð.

Innri markaðurinn byggir á öðrum forsendum

Innri markaður Evrópusambandsins byggir á þeirri meginreglu að vörur skuli vera í frjálsu flæði milli aðildarríkja. Lifandi dýr eru vara í skilningi fjórfrelsisins og takmarkanir á flutningi þeirra milli landa verða að uppfylla ströng skilyrði. Spurningin er því ekki hvort verja megi einstakar reglur heldur hvort unnt sé að viðhalda því heildstæða fyrirkomulagi sem byggt hefur verið upp innan regluverks sem byggir á öðrum grunnforsendum.

Reglur innri markaðarins rekast á íslenskan veruleika

Þetta íslenska fyrirkomulag til verndar dýraheilbrigði rekst augljóslega á þá meginreglu innri markaðarins að vörur skuli vera í frjálsu flæði. Jafnvel gömlu sauðfjárveikivarnarlínurnar, sem enn gegna mikilvægu hlutverki við að verja heilbrigði búfjár, ganga í berhögg við þessar grundvallarreglur.

Bann við innflutningi lifandi búfjár er aðeins einn hluti þessa fyrirkomulags. Stjórnvöld sem hyggjast sækja umboð til nýrra aðildarviðræðna ættu því að gera grein fyrir því hvaða markmið þau setja sér um vernd dýraheilbrigðis og hvernig þau telja þau samrýmast reglum innri markaðarins.

Margir ganga út frá því að íslenski hesturinn og annað íslenskt búfé verði áfram vel varið fari svo að Ísland gangi í Evrópusambandið. En sú fullyrðing kallar á skýringar. Í rýniskýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins vegna síðustu aðildarviðræðna var komist að þeirri niðurstöðu að bann Íslands við innflutningi lifandi dýra og ýmissa dýraafurða samrýmdist ekki regluverki Evrópusambandsins. Það er því ekki nóg að segja að verndin haldist. Einnig þarf að skýra hvernig það samræmist þeirri niðurstöðu sem framkvæmdastjórnin komst að í rýniskýrslunni.

Áður en kjósendur taka afstöðu til þess hvort veita eigi stjórnvöldum umboð til að hefja aðildarviðræður á ný eiga þeir rétt á skýrum svörum. Hvernig á að tryggja áfram þá sérstöðu sem íslenskt dýraheilbrigðiskerfi byggir á í ljósi þess að framkvæmdastjórnin komst í rýniskýrslu vegna fyrri aðildarviðræðna að þeirri niðurstöðu að bann Íslands við innflutningi lifandi dýra og ýmissa dýraafurða samrýmdist ekki regluverki Evrópusambandsins?