Svar við grein Magnúsar Jónssonar í Feyki 31/8 2026 | Friðrik G. Halldórsson skrifar

Friðrik G. Halldórsson. AÐSEND MYND

Þann 31. ágúst sl. skrifaði Magnús Jónsson fv. veðurstofustjóri grein á Feykir.is undir fyrirsögninni „Til hvers var landhelgin færð út?“ Hann byrjar á að fullyrða að í skýrslu frá Hafró frá 1972 hafi verið lagt til að tog- og dragnótaveiðar skyldu út fyrir 12 mílur fyrir Norður- og Austurlandi og 6 mílur fyrir Suður- og Vesturlandi. Hann talar um að skýrslan sé týnd og að Hafró hafi „snúið við skoðanablaðinu“. Hafró er vísindastofnun og er ekki með beinar skoðanir nema að þær séu byggðar á vísindum. Ég vona að veðurspárnar í tíð Magnúsar hjá Veðurstofunni hafi ekki verið byggðar á skoðunum veðurfræðinga.

Yfir 90% af svæðum þar sem hægt er að kasta dragnót, eru inni á flóum og fjörðum á Norðurlandi og þar eru búsvæði flatfiska., en þeir veiðast aðallega í dragnót. Þetta vita þeir hjá Hafró og mundu aldrei leggja þetta til.

Sérhagsmunir umfram almannahagsmuni

Ég veit ekki í hvers þágu ætti að hætta nýtingu flatfiska. Er það til að búa til verndað vinnusvæði fyrir Magnús og félaga? Sérhagsmuni umfram almannahagsmuni? Á meðfylgjandi mynd af Húnaflóa má sjá hvar dragnótabátar geta athafnað sig. Á meðfylgjandi mynd má einnig lesa að svæði þar sem hægt er að kasta dragnót eru flest fyrir framan vatnsföll, þar sem árnar hafa í árþúsundir borið fram leir sem myndar botn sem gerir dragnótaveiðar mögulegar. Önnur veiðarfæri geta veitt í öllum Húnaflóa. Það sama á við aðra flóa og firði fyrir Norðurlandi.

Mynd 1: Húnaflói.

Síðan ýjar Magnús að því að rannsókn Hafrannsóknarstofnunarinnar frá 2008 um „Áhrif dragnótaveiða á lífríki botns í innanverðum Skagafirði“, hafi ráðið því að opnað var fyrir dragnótaveiðar í fjörðum fyrir Norðurlandi. Veiðarnar voru bannaðar 2010 af þáverandi ráðherra án samráðs, gagnsæis og án tillits til umsagnar Hafrannsóknastofnunar. Það sem vó þyngst í ákvörðuninni um að opna fyrir veiðar á ný, var niðurtaða skýrslu faghóps um veiðar á Íslandsmiðum. Hér er ágrip skýrslunnar: „Haustið 2015 skipaði sjávarútvegs- landbúnaðarráðherra starfshóp til að gera faglega heildarendurskoðun á regluverki varðandi notkun veiðarfæra, veiðisvæða og verndunarsvæða á Íslandsmiðum. Í skipunarbréfinu kom fram að ákveðið hafi verið að skipa sérstakan vinnuhóp um vinnuna með aðild Hafrannsóknastofnunar, Fiskistofu og ráðuneytis“. Eftir rúmlega tveggja ára vinnu með aðkomu allra hlutaðeigandi þ.m.t. Landssambands smábátaeigenda, Samtaka dragnótamanna, SFS og fleiri. Skilaði fagnefndin mjög ítarlegri skýrslu upp á tæpar 200 blaðsíður, þetta var allt eins faglegt og frekast gat orðið. Lesa má skýrsluna hér: 

Marklausar rannsóknir

Síðan vitnar Magnús í rannsóknir Biopols, Náttúrufræðistofnunar Vestfjarða á áhrifum dragnótaveiða úti fyrir Norðurlandi. Biopol hefur aldrei gert rannsóknir á áhrifum dragnótaveiða fyrir Norðurlandi með vísindalega viðurkenndum aðferðum og er því algerlega marklausar. Hafrannsóknastofnun hefur góða yfirsýn yfir uppvaxtarsvæði ungviðis. Þar á bæ hafa menn miklu meiri áhyggjur af línuveiðum á svæðum þar sem smærri fiskur heldur sig. Kjörhæfni línunnar og króka er almennt mun lakari en hjá dragnótinni, enda skyndilokanir á línu mun algengari en á dragnót. Í Skagafirði veiða menn einkum fullorðna ýsu og kola sem gengur inn á leirbotninn í ætisleit. Þar sem nóg er ætið veiðist lítið á króka. Enda er nánast engin skörun dragnótaveiða við önnur veiðarfæri.

Magnús minnist á kvikmynd eftir Sir David Attenborough. Þar var eyðilegging kóralsvæða í forgrunni. Ekkert sem kom fram í myndinni á við dragnót. Ég get fullyrt að dragnót hefur aldrei verið kastað á kóral neins staðar í heiminum. Á Íslandsmiðum er löngu búið að banna allar veiðar á þekktum kóralsvæðum.

Dragnót og handfæri lögð að jöfnu

Ekki veit ég hvort Magnús leggur vísvitandi botnvörpuveiðar og dragnótaveiðar að jöfnu eða hvort hann veit ekki betur. Haraldur A. Einarsson fiskifræðingur ritaði grein í Fiskifréttir 27. október 2011 þar sem hann birti niðurstöður könnunar Alþjóðahafrannsóknaráðsins á umhverfisáhrifum veiðarfæra. Þar eru dragnótaveiðar og handfæri lögð að jöfnu. Greinina má sjá á https://dragnot.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/10/706_ff-5.pdf

Magnús ritar um „sjórekna beinadálka úr laxi og sjóbirtingi rekna á sandinum við Héraðsvötn“ að þeir séu frá dragnótabátum og „magi þorsksins fullur af kúfskel mulin af dragnótinni með 60 til 70 mm tógi“. Á sjöunda áratug síðustu aldar gerðu tveir bræður frá Hofsósi, þeir Sigfús og Sveinn Stefánssynir, út á dragnót á 37 tonna trébát. Þeir notuðu til veiðanna 2 x 480 faðma af 10 mm vír og 2 x 60 faðma 18 mm skvertóg, trillusjómenn þess tíma urðu alveg snarvitlausir á nákvæmlega sama hátt og í dag. Síðar endurtók þetta sig þegar sá mæti maður Uni Pétursson líka frá Hofsósi gerð Berghildi SK út á dragnót 30 tonn stálbát með svipuð veiðarfæri. Ég giska á að beinadálkarnir séu bara eftir veiðiþjófa. Sé mulin kúfskel í innanverðum Skagafirði er líklegra að það sé af völdum brimróts í aftaka veðrum.

Það mætti skilja að þegar smábátasjómen tjá sig um veiðar, að krókarnir væru öðrum veiðarfærum æðri. Því fer að sjálfsögðu fjarri eins og meðfylgjandi mynd sýnir. Þar má sjá krókaskemmdan fiska, en slíkir fiskar koma annars lagið í dragnót . Það má einnig nefna öll þau hundruð tonna ef ekki þúsund sem færabátarnir hafa skilið eftir sig af blýsökkum á grunnslóð síðustu rúm 100 ár og helst þar sem fiskur leitar skjóls.

Mynd 2: Krókaskemdur fiskur sem kom upp í dragnót.+

Gera verður meiri kröfur til manna eins og Magnúsar sem hefur lifað og hrærst í vísindaheiminum. Hann ýjar að því að rannsókn vísindamanna Hafrannsóknastofnunar sem eru unnar samkvæmt vísindalega viðurkenndum aðferðum séu ekki til að byggja á.

Spurningu Magnúsar: „Til hvers var landhelgin færð út?“ Vil ég segja. Það var gert til þess að Íslendingar gætu sem best nýtt miðin og allar þær tegundir sem þar er að finna, landi og þjóð til hagsbóta, en ekki sérstaklega fyrir félaga í Drangey smábátafélagi til að veiða einungis dýrustu tegundirnar.

Friðrik G. Halldórsson talsmaður Samtaka dragnótamanna,
fyrrverandi skipstjóri, sjávarútvegstæknir og veiðarfærasérfræðingur