Af hverju verkalýðshreyfingin á að styðja ESB-viðræður | Gylfi Þór Gíslason skrifar

Gylfi Þór Gíslason. Mynd: Aðsend.

Verkalýðshreyfingin á að styðja aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið – ekki vegna þess að niðurstaðan sé fyrirfram ákveðin, heldur vegna þess að íslenskt launafólk á rétt á því að sjá hvaða möguleikar felast í aðild og semja um hagsmuni sína við borðið. Verkalýðshreyfingin hefur aldrei verið hrædd við breytingar. Hún hefur hins vegar alltaf spurt sömu grundvallarspurningarinnar: Hvað þýðir þetta fyrir kjör fólksins sem við erum að verja? Þess vegna eigum við að styðja að nýjar aðildarviðræður við Evrópusambandið hefjist. Við eigum að vera við borðið, Ísland er þegar hluti af innri markaði Evrópu í gegnum EES-samninginn.

Við tökum upp fjölmargar sameiginlegar reglur sem hafa áhrif á íslenskt atvinnulíf og vinnumarkað. En það er grundvallarmunur á því að vera þátttakandi í samstarfi og að hafa fullt sæti við borðið þegar ákvarðanir eru teknar. Verkalýðshreyfingin á ekki að sætta sig við að reglur sem hafa áhrif á íslenskt launafólk séu mótaðar annars staðar án þess að Ísland hafi fulla aðkomu að ákvarðanatökunni. Við eigum að vera þar sem ákvarðanirnar eru teknar. Evrópa byggir á félagslegum réttindum ESB er ekki eingöngu markaðssamstarf. Evrópusambandið hefur þróað umfangsmikið félagslegt regluverk um vinnuaðstæður, jafnræði, heilsu og öryggi, upplýsingar og samráð starfsfólks og rétt til kjarasamninga og sameiginlegra aðgerða. Rétturinn til kjarasamninga og verkfalls er meðal grundvallarréttinda í sáttmála ESB um grundvallarréttindi. Þetta er mikilvægur veruleiki sem íslensk verkalýðshreyfing á að horfa til. ESB hefur jafnframt sett reglur sem eiga að stuðla að sterkari kjarasamningum og betri launavernd. Nýlegar reglur um lágmarkslaun leggja meðal annars áherslu á að efla kjarasamninga og auka þátttöku launafólks og samtaka þeirra. Þær gera jafnframt ráð fyrir að lönd þar sem kjarasamningar eru ríkjandi geti haldið áfram að byggja launakerfið á þeim. Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir Ísland. Við viljum verja íslenska kjarasamningskerfið Íslensk verkalýðshreyfing á ekki að styðja Evrópusambandsviðræður til þess að veikja íslenska kjarasamningakerfið.

Þvert á móti. Markmiðið á að vera að styrkja íslenska samningsmódelið og tryggja að það njóti verndar og virðingar innan evrópsks samstarfs. Kjarasamningar eiga áfram að vera hornsteinn íslensks vinnumarkaðar. Verkalýðsfélög eiga að halda áfram að semja um laun og starfskjör og hafa styrk til að verja félagsmenn sína. Það sem við eigum að sækjast eftir er sterk íslensk verkalýðshreyfing innan sterkara evrópsks félagslegs samstarfs. Gegn félagslegum undirboðum Opinn evrópskur vinnumarkaður hefur bæði kosti og áskoranir. Hann getur skapað tækifæri fyrir íslenskt launafólk til náms og starfa erlendis og auðveldað fyrirtækjum að finna fólk. En hann getur einnig skapað hættu á félagslegum undirboðum ef vinnuafl er notað til að grafa undan launum og réttindum. Þar þarf verkalýðshreyfingin að vera vakandi. Við eigum að berjast fyrir því að sama vinna á sama stað gefi sama rétt og sambærileg kjör, óháð þjóðerni. Sterkara evrópskt samstarf getur hjálpað okkur að berjast gegn fyrirtækjum sem reyna að nýta sér veikleika milli landa og kerfa. Efnahagslegur stöðugleiki er líka kjaramál Verkalýðsbarátta snýst ekki aðeins um krónutöluna á launaseðlinum. Hún snýst um hvað fólk getur keypt fyrir launin sín. Verðbólga, vaxtakostnaður og sveiflur í íslensku krónunni geta haft gríðarleg áhrif á heimili. Þess vegna þarf verkalýðshreyfingin að taka þátt í umræðunni um hvernig hægt sé að skapa meiri efnahagslegan stöðugleika. ESB-aðild gæti á endanum falið í sér upptöku evru, en það er ekki niðurstaða sem ákveðin er með því einu að hefja viðræður. Það er einmitt ástæða þess að við eigum að hefja viðræðurnar: til að fá raunveruleg svör, meta valkostina og sjá hvað samningur gæti falið í sér fyrir íslenskt launafólk. Verkalýðshreyfingin á að hafa sína eigin kröfuskrá Við eigum ekki að ganga inn í ESB-viðræður með tómar hendur. Verkalýðshreyfingin á að setja fram skýrar kröfur.

Við eigum meðal annars að leggja áherslu á:
• Að íslenska kjarasamningskerfið verði áfram sterkur grundvöllur vinnumarkaðarins.
• Að réttindi launafólks verði ekki skert vegna aðildar.
• Að baráttan gegn félagslegum undirboðum verði efld.
• Að íslenskt launafólk njóti sambærilegra félagslegra réttinda og launafólk annars staðar í Evrópu.
• Að íslensk verkalýðshreyfing fái sterkari aðkomu að evrópskri stefnumótun í vinnumarkaðsmálum.
• Að efnahagslegur stöðugleiki og kaupmáttur verði meðal mikilvægustu viðmiða í allri umræðu um aðild.
• Að íslenskir sérhagsmunir, þar á meðal auðlindir, fiskveiðar og byggðasjónarmið, verði varðir í samningaviðræðunum. Við eigum ekki að óttast samningaborðið.

Það er stundum sagt að með því að hefja viðræður sé verið að ákveða að ganga í Evrópusambandið. Það er rangt. Að hefja viðræður er að kanna hvað er í boði. Ef samningur næst verður síðan hægt að taka afstöðu til hans á grundvelli staðreynda. Þannig á lýðræðislegt ferli að virka. Verkalýðshreyfingin á því ekki að segja: „Við vitum fyrirfram að ESB er gott“ eða „Við vitum fyrirfram að ESB er slæmt.“ Hún á að segja: „Við viljum sjá samninginn. Við viljum taka þátt í umræðunni. Við viljum verja hagsmuni launafólks. Og við viljum að íslenska þjóðin taki síðan upplýsta ákvörðun.“ Sterkari verkalýðshreyfing í sterkari Evrópu Verkalýðsbaráttan hefur aldrei stoppað við landamæri. Launafólk hefur alltaf þurft að sameinast þvert á landamæri þegar fjármagn, fyrirtæki og atvinnurekendur starfa yfir landamæri. Þess vegna þarf verkalýðshreyfingin líka að hafa alþjóðlegt sjónarhorn. Evrópsk verkalýðshreyfing getur verið sterk þegar hún vinnur saman. Evrópusambandið hefur formlegt félagslegt samtal þar sem samtök launafólks og atvinnurekenda koma að stefnumótun og kjaramálum á evrópskum vettvangi.

Þar á íslensk verkalýðshreyfing að eiga sterka rödd. Við eigum ekki að standa fyrir utan og horfa á. Við eigum að fara að borðinu, leggja okkar kröfur fram og berjast fyrir íslensku launafólki. Niðurstaðan Stjórn Verkalýðsmálaráðs Samfylkingarinnar styður aðildarviðræður við Evrópusambandið vegna þess að það er í anda þeirrar grundvallarhugsjónar sem verkalýðshreyfingin hefur alltaf staðið fyrir: Samstöðu. Jöfnuði. Réttlæti. Sterkum réttindum launafólks.

Og því að fólkið sjálft hafi áhrif á þær ákvarðanir sem móta líf þess. Við eigum ekki að óttast að ræða við Evrópu. Við eigum að fara til Evrópu með okkar eigin kröfur. Við eigum að verja íslenska kjarasamningskerfið, styrkja félagsleg réttindi, berjast gegn undirboðum og sækjast eftir meiri efnahagslegum stöðugleika. Þess vegna styður Verkalýðsmálaráð Samfylkingarinnar að Ísland hefji að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ekki vegna þess að niðurstaðan sé ákveðin. Heldur vegna þess að íslenskt launafólk á skilið að fá að vita hvað er í boði – og eiga sæti við samningaborðið.

Þess vegna eigum við að kjósa já núna laugardaginn 29. ágúst.

Gylfi Þór Gíslason,

formaður Verkalýðsmálaráðs Samfylkingarinnar.