Í tilefni af 100 ára afmæli Glaumbæjarkirkju | Sigurður Haraldsson á Grófargili skrifar

Sigurður og Ólafur tengdasonur hans á leið í afmælisveisluna á Löngumýri. MYND: GUNNI RÖGG

Mín fyrstu kynni af Glaumbæjarkirkju hófust þegar ég var 4 ára - eða árið 1940. Þá fór fram jarðarför Sigurðar Jónssonar í Brautarholti sem ég heiti eftir. Sigurður var oddviti Seyluhrepps í 25 ár og faðir minn var tekinn í fóstur til þeirra Brautarholtshjóna, Sigurðar og Jóhönnu Steinsdóttur frá Stóru-Gröf. Faðir minn var eins ár þegar hann var tekinn í fóstur til þeirra hjóna, en faðir föður míns, Stefán Bjarnason á Halldórsstöðum deyr frá 10 börnum sem voru á ýmsum aldri, 1902.

Eins og áður sagði var ég 4 ára þegar Sigurður deyr. Hann var rúmliggjandi þegar ég man fyrst eftir og þjáðist mjög af brjóstveiki, sem var algengur kvilli bænda og búaliðs á þessum árum. Mun ég nú segja frá jarðarför hans, en hann deyr 30.nóvember 1940. Alsiða í þá daga var að haldin var húskveðja í híbýlum fólks við fráfall þess. Vil ég nú nefna nokkur atriði er þar komu við sögu – er faðir minn sagði mér – en önnur festust í minni.

Sr. Lárus á Miklabæ jarðsöng Sigurð, þjónaði hann þá Glaumbæjarprestakalli. Sr. Lárus var enginn sérstakur tíma - eða klukkunnar maður. Í þessu tilfelli er hann kom í Brautarholt var hann ekki búinn að ganga frá ræðunni. Byrjaði á því þegar hann kom að hlaupa inn í hesthúskofa sem stóð skammt frá bænum til að ganga frá ræðunni. Var því nokkuð liðið á dag þegar halda skyldi með kistuna til Glaumbæjarkirkju. Til þeirrar farar var Þorkell Jónsson sem þá bjó á Miðsitju í Blönduhlíð fenginn. Líkkistan stóð uppi í svokölluðu suðurhúsi í gamla bænum og taka þurfti glugga úr suðurstafni til þess að koma henni inn og svo út aftur. Já, liðið var á dag er haldið var til Glaumbæjar og móðir mín sat með mig við hliðina á Þorkeli bílstjóra og fólk á bílpallinum hjá kistunni. Þegar halda skyldi heim frá Glaumbæ var komið svartamyrkur og bíllinn hans Kela rafmagnslaus – engin ljós. Var brugðið á það ráð að faðir minn hljóp upp í Hátún og fékk þar góða fjósalugt og sat á hjólhlífinni og reyndi að lýsa í vegkantinn. Þannig komumst við rfram í Brautarholt. Veit ekki hvað varð um Kela og bílinn. Kannski fór hann í Grófargil og fékk eitthvað gott hjá Sigurbirni bónda. Framanritað er haft eftir föður mínum en minning mín er tengd bílnum og athöfninni.

Í blaðinu Tindastól, 3.-4. tölublað 1960, gefið út á Sauðárkróki, ritar Hjörtur Kr. Benediktsson á Marbæli, er hann nefnir Glaumbæjarprestar. Þar er skrá yfir prestana í Glaumbæ frá árinu 1550-1943, mjög fróðleg lesning. Þar segir hann frá sr. Hallgrími Thorlasíus, sem er prestur í Glaumbæ 1894-1935, þjónaði hann Glaumbæ til 1935 er hann sleppti prestskap skv. lögum um aldurstakmark embættismanna. Árið 1925 var Glaumbæjarkirkja rifin og byggði steinkirkja. Sr. Hallgrímur hafði þá á hendi fjárhald kirkjunnar og stóð fyrir byggingunni ásamt sóknarnefnd. Var kirkjan fullgerð og vígð 13. júní 1926, eins og fram hefur komið. Þegar Hallgrímur hætti prestskap gaf hann kirkjunni forkunnarfagurt altarisklæði og hinn 10. júní 1934 héldu sóknarbörn sr. Hallgrími samsæti í tilefni af 40 ára prestþjónustu í Glaumbæ. Var þar um 100 manns samankomið. Þannig skrifar Hjörtur á Marbæli í Tindastól, 1960. Foreldrar mínir héldu upp á sr. Hallgrím og hann skírði syni þeirra fjóra, Hauk 1927 og Stefán 1930, áður en hann lét af prestskap. Þann er þetta skrifar skírði hann 1936 og Braga 1942 - þá hættur prestskap. Ég sem þessar línur rita hef haft áhuga á að finna leiði sr. Hallgríms í Glaumbæjarkirkjugarði - og ætlunin að setja þar kross.

Í því sambandi átti ég tal við sr. Gísla Gunnarsson um hvort finna mætti leiði sr. Hallgríms en það hefur ekki tekist enn sem komið er.

Þegar kirkjan var vígð þann 13. júní 1926 var þar samankominn fjöldi manns. Þar voru meðal annars börnin frá Stóru-Seylu, börn Margrétar Björnsdóttur og Björns L. Jónssonar hreppsstjóra. Voru þau í fylgd með vinnukonu á Stóru-Seylu. Halldór nágranni minn á Stóru-Seylu sagði mér fyrir margt löngu frá vígslunni í Glaumbæ. Hvernig svo sem það atvikaðist að vinnukona á Stóru-Seylu er nefndist Gagga er send með börnin, Lovísu 10 ára, Ingibjörgu 7 ára og Halldór 5 ára til vígslunnar. Fjölmenni var mikið og mikil þrengsli því í kirkjunni. Gagga vinnukona var nokkuð málglöð og jafnan fljót að koma hugsunum sínum á framfæri. Því hrópar hún allt í einu upp: Ætlið þið að sprengja börnin með þessum troðninig fyrir mér hevvítin ykkar. Segir síðan: „Þetta er allt framsókninni að kenna,“ og átti þá við að úr Víðimýrarsókn var fjöldi manns við athöfnina. Þannig sagði Halldór nágranni minn frá þessari kirkjuvígslu.

Í dagbók föður míns skrifar hann 4. júlí 1950: „Í dag var undirrituð lánsbeiðni fyrir Glaumbæjarkirkju og er það sjálfskuldarábyrgð og eru það 6 menn sem eru þar í ábyrgð - og er ég einn af þeim.“ Samkvæmt þessari dagbókarfærslu föður míns hefur Glaumbæjarkirkja verið í fjárhagsvanda um þetta leyti.

Árið 1952, þegar ég er 16 ára, biður Jón Björnsson á Hafsteinsstöðum, kirkjuorganisti í Glaumbæ, mig að koma í kór Glaumbæjarkirkju og syngja þar bassa með þeim bræðrum, Birni Gíslasyni í Reykjahlíð og Halldóri Gíslasyni á Halldórsstöðum, sem ég og gerði. Vera mín í kórnum varð býsna löng eða allt til ársins 2022 eða í 70 ár. Margar góðar minningar hafa myndast öll þessi ár með frábærum söngfélögum svo og Stefáni R. Gíslasyni sem tók við organistastarfi í Glaumbæjarkirkju af Jóni Björnssyni. Stefán var frábær maður og félagi sem lést 2023 langt fyrir aldur fram – þá varð héraðssorg í Skagafirði og víðar um land.

Prestar á þessu tímabili eru Sr. Gunnar sem tekur við Glaumbæjarprestakalli 1943 og lætur af prestskap 1982 og þá tekur sonur hans, sr. Gísli, við og gegnir starfinu til 2022. Verður þá vígslubiskup á Hólum í Hjaltadal. Góðar minningar eru tengdar þeim feðgum í svo mörgum myndum sem og félögum mínum í kirkjukónum öll þessi ár sem ég þakka af alhug.

Þann 28. maí 1950 fermdi sr. Gunnar eftirtalin börn í Glaumbæjarkirkju.

Ester Skaptadóttur í Kjartansstaðakoti
Guðlaugu Jóhannsdóttur Sólheimum
Sigurlaugu Vigfúsdóttur Reykjarhóli
Sigurð Haraldsson Brautarholti og
Sæmund Sigurbjörnsson Grófargili.

Fermingarsystkini mín eru nú öll látin.

Að endingu langar mig að segja frá prestskosningu í Glaumbæjarprestakalli vorið 1943 sem ég setti niður á blað eftir heimkomu úr 60 ára afmælishátíð sr. Gísla á Löngumýri þann 26. desember 2016. Það sem ég hér skrifa um prestskosninguna hef ég m.a. eftir sr. Gunnari Gíslasyni, sem var hér prestur í 39 ár, en við vorum góðir kunningjar þó aldursmunur væri. Ég starfaði m.a. með honum í hreppsnefnd Seyluhrepps í 12 ár; fundum okkar bar nokkuð oft saman, þá oft í góðra vina hópi og stundum var tár á glasi.

Gunnar sagði mér eitt sinn frá því þegar hann var að undirbúa og agitera framboðið, þá er hann sótti um Glaumbæjarprestakall, ungur maður. Hann hafði komið að sunnan í Skagafjörð um vorið og hélt til hjá frændkonu sinni, Stefaníu, konu Sigurðar sýslumanns á Sauðárkróki. Hann sagði svo frá: ,,Það var snemma morguns að Stefanía, frænka mín, vakti mig af værum blundi og sagði nokkuð byrst, að mér væri nær að hafa mig á fætur og flýta för fram í Seyluhrepp og kynna mig þar fyrir fólkinu og sagði jafnframt að hún hefði fregnað að Guðmundur, mótframbjóðandi minn, væri búinn að fara bæ frá bæ og kynna sig. Ég tók frændkonu mína mjög alvarlega og rauk af stað fram í sveit.”

Nú segi ég frá því er Gunnar kemur í Brautarholt en þá var ég 7 ára. Ég man glöggt hvernig hann var klæddur yst fata. Hann var í grænum stormjakka sem náði vel niður fyrir mitti og í brúnum pokabuxum, með derhúfu, í gúmmístígvélum og með bakpoka. Í Brautarholti kom hann gangandi yfir Seyluás, frá Skarðsá, en syðstu bæir í Sæmundarhlíð eiga kirkjusókn að Glaumbæ. Ekki man ég hvert leið hans lá er hann fór frá Brautarholti en þar stansaði hann góða stund. Sennilega hefur hann farið í Grófargil, þaðan í Seylu og svo út Langholtið, eða kannski hefur hann farið fram í Víðimýrarpláss.

Báðir frambjóðendur messuðu í Glaumbæ og Víðimýri áður en prestskosningin fór fram. Faðir minn sagði mér að fólki hefði þótt ræður Gunnars betri en Guðmundar. Nú var það svo að heimilin í Seyluhreppi aðhylltust annaðhvort sjálfstæðið eða framsókn, í flestum tilfellum, og kosningarnar sem í hönd færu myndu nokkuð litast af pólitík. Faðir minn og móðir fylgdu Framsókn en voru ákveðin í að styðja Gunnar og svo var um fleiri, m.a. Sigurjón Helgason og Sigrúnu konu hans í Geldingaholti og fleiri framsóknarheimili. Prestkosningin fór fram á tilsettum degi og kosið var í Glaumbæjarkirkju.

Halldór, nágranni minn á Stóru-Seylu, sagði mér fyrir margt löngu frá þessari kosningu; hann var sennilega í kjörstjórn. Kjörstjórnin var staðsett fremst í kirkjunni í Glaumbæ. Auk Halldórs var Hjörtur Kr. Benediktsson á Marbæli í kjörstjórn. hann var meðhjálpari í Glaumbæjarkirkju til fjölda ára. Ekki veit ég um þann þriðja úr kjörstjórninni. Þeir sem á kjörstað komu fengu atkvæðaseðil hjá kjörstjórn og fóru síðan inn kirkjugólfið að altarinu, en það var notað sem borð til útfyllingar atkvæðaseðils. Í þeim hópi var Pálína á Skarðsá, sem að sjálfsögðu fékk seðil, sem hún fór með inn að altari til útfyllingar. Þegar hún kemur til baka er hún ekki með kjörseðilinn í hendi. Þá segir Hjörtur með nokkrum umvöndunartóni: ,,Hvað gerðir þú við kjörseðilinn Pálína?” ,

,Nú ég stakk honum niður um rifuna á altarinu,”, sagði Pálína.

Þá segir Hjörtur: ,,Það áttir þú ekki að gera Pálína.”

Seðillinn var síðan sóttur og komið í kjörkassann. Kosningin fór þannig að Gunnar Gíslason var kjörinn prestur í Glaumbæjarprestakalli og vil ég segja að Seylhreppingar hafi þá sýnt það og sannað og metið meira manngildi en pólitík í þessari kosningu. Enda ávallt búið skynsamt fólk í Seyluhreppi. Gunnar var síðan vígðu prestur í Glaumbæjarprestakalli sem seinna sameinaðist Reynistaðarsókn (sami prestur).

Fyrsta ferming er sr. Gunnar framkvæmdi var á uppstigningardag, 18. maí 1944. Þá voru fermd í Glaumbæ átta börn. Þau voru: Gísli Felixson í Húsey, Sigurjón Vigfússon á Reykjarhóli, Sigrún Stefánsdóttir á Hofi við Varmahlíð, Óskar Guðmundsson á Fjalli, Stefán G. Haraldsson í Brautarholti, Elsa Níelsdóttir í Glaumbæ, Gísli Jónsson Ytri-Húsabakka og Ólafur Sigurbjörnsson frá Grófargili, þá til heimilis í Sólheimum í Sæmundarhlíð. Eins og fyrr var sagt var þetta fyrsta ferming sem sr. Gunnar framkvæmdi og komst hann nokkuð við, við þessa athöfn, ungur og óreyndur. Eins og faðir minn skráir í dagbók sína þennan dag var indælis veður.

Ólafur Sigurbjörnsson var fermdur þennan dag eins og hér að framan greinir. Hann var tekinn í fóstur í Sólheima í Sæmundarhlíð – ég veit ekki hvað hann var gamall þá – en fermdur þaðan. Fljótlega á unglingsárunum flutti hann svo heim til foreldra sinna á Grófargili. Við Ólafur vorum góðir vinir og nágrannar og áttum góð samskipti eftir að hann kom aftur í Grófargil. Hann sagði mér frá fermingu sinni í Glaumbæ 1944. Ólafur var frekar smár vexti og tók seint út vöxt; hann var því þeirra minnstur fermingarbarnanna í Glaumbæ. Þá stakk klæðnaður hans nokkuð í stúf við hina strákana en hann var klæddur matrósafötum, sem ekki var algengur klæðnaður. Fermingarbörnum var ætlað að sitja á sérstökum bekk framan við altarið og Ólafur tók sér sæti að sjálfsögðu með þeim á bekknum. Hjörtur var meðhjálpari, eins og framan greinir í þessum pistli. Hann kannast ekki við Ólaf og segir við hann: ,,Þessi bekkur er bara fyrir fermingarbörnin.” Þetta sagði Ólafur mér mörgum árum seinna og var mjög sár við þetta ávarp - en presturinn kom og leiðrétti meðhjálparann og Ólafur fékk fermingu.

Ég lét að því liggja að ávallt hefði búið í Seyluhreppi skynsamt fólk og svo er enn. Það var að ég tel rétt ákvörðun að sameinast um kjör sr. Gunnars Gíslasonar árið 1943. Hann og hans afkomendur, ásamt öðrum hreppsbúum, hafa tekið þátt í að móta þetta samfélag til heilla og hagsældar okkur öllum sem byggjum þetta svæði sem Seyluhreppur nefnist. Megi svo verða um öll ókomin ár, að pólitískar skoðanir manna verði settar til hliðar, enda pólitík ekki til þess fallin að móta þá einingu sem þarf að ríkja meðal íbúa í litlu samfélagi. Og læt ég svo lokið þessu spjalli mínu!

Sigurður Haraldsson á Grófargili

- - - - -

Erindið flutti Ólafur Atli Sindrason á Löngumýri þegar haldið var upp á 100 ára afmæli Glaumbæjarkirkju.