Kvikmyndabraut FNV er ódýr leið til að ná færni í faginu

Nemendur kvikmyndabrautar í leik og starfi. MYNDIR FRÁ FNV

Nemendur við kvikmyndabraut Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra stofnuðu nýlega í sameiningu TikTok-reikning þar sem þeir sýna brot úr náminu og einnig hvernig námið hefur nýst þeim. Þetta er gert til að kynna kvikmyndanámið við FNV fyrir áhugasömum nýnemum um land allt en nemendur á brautinni hafa í gegnum tíðina komið víða að af landinu. Feykir tók Árna Gunnarsson, kennara á kvikmyndabraut tali og spurði um kynninguna og námið á brautinni.

„Það eru komin tíu vídeó inn á TikTok kvikmyndabrautar FNV og þau hafa öll fengið góðar viðtökur. Með mest, eða um 4.000 áhorf, er vídeó eftir Sóleyju Evu Magnúsdóttur sem útskrifaðist af kvikmyndabraut FNV í fyrra og stofnaði með vinkonu sinni á síðasta ári vintage fatabúðina Kex Stúdíó á Akureyri. Hún lýsir í myndbandinu hvernig kvikmyndanámið nýttist henni við kynningar og markaðsmál fyrir búðina. Þetta er ágætt dæmi um hvernig nemendur geta öðlast færni og reynslu sem nýtist þeim á vinnumarkaði, þó að þeir séu ekki að vinna beint við kvikmyndagerð.“

Fá nemendur tækifæri til að vinna að raunverulegum verkefnum eða taka þátt í framleiðslu utan skólans? „Nemendur hafa farið í alls konar verkefni í gegnum tíðina, förðun og smink, auglýsingagerð, streymi og beinar útsendingar svo dæmi séu nefnd. En það eru líka dæmi um nemendur sem hafa fengið störf í kvikmyndabransanum eftir að hafa tekið áfanga á brautinni sem kallast Vinna á tökustað. Í áfanganum erum við með samkomulag við kvikmynda-framleiðslufyrirtæki um að senda nemendur á tökustaði til að vinna að framleiðsluverkefnum. Ég get nefnt sem dæmi að Emil Snorri Kristjánsson, sem útskrifaðist af kvikmyndabraut í fyrra, var í áfanganum að upptökum á Svörtum Söndum II og hann fékk tilboð um að halda áfram á launum, sem hann þáði. Síðan þá hefur hann unnið í nokkrum stórum verkefnum, t.d. King and Conqueror seríunni undir leikstjórn Baltasars Kormáks og kvikmyndinni Bless, bless Blesi sem tekin var upp hér í Skagafirði í fyrra.“

Hversu mikilvægt er samstarfið við atvinnulífið og framleiðslufyrirtæki fyrir nemendur á brautinni? „Mjög mikilvægt. Við förum t.d. á hverju hausti í vísindaferð í tengslum við RIFF - Alþjóðlegu kvikmyndahátíð-ina í Reykjavík. Þá heimsækjum við bæði kvikmyndahátíðina en líka sjónvarpsstöðvar og fyrirtæki í kvik-myndabransanum. Þetta skapar tæki-færi fyrir nemendur til að kynna sig og búa til tengslanet en það vantar alltaf gott fólk í kvikmyndaiðnað og tengdar greinar. Hér á Íslandi vinna um sex þúsund manns í kvikmyndagerð og tengdum greinum og atvinnugreinin þarf eins og aðrar á nýliðun að halda.“

Sérstaða FNV

Hvað gerir kvikmyndabrautina við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra sérstaka miðað við annað framhaldsskólanám? „Hinn faglegi kvikmyndakjarni á kvikmyndabraut- inni er 50 einingar og möguleiki er á að bæta við 10 einingum í kvikmyndafræði og stafrænni miðlun. Það er hægt að taka brautina sem fjögurra til fimm anna starfsnámsbraut en flestir taka hana með stúdentsprófi en til þess þarftu að taka 200 einingar í heild á þremur til fjórum árum.“

Árni segir að FNV sé eini fram-haldsskólinn utan höfuðborgarsvæð-isins sem býður upp á námsbraut í kvikmyndagerð og í raun eini fram-haldsskólinn á landinu sem býður upp á klassískt kvikmyndanám. „Þegar ég skrifaði brautarlýsingu og áfanga-lýsingar á sínum tíma studdist ég við fyrirmyndir af mínu kvikmyndanámi við Kort og Dokumentar Filmskolen í Kaupmannahöfn en það byggðist upp á handritsgerð, uppökum á mynd og hljóði og svo klippingu og frágangi stuttmynda og sjónvarpsþátta.“

Hann nefnir að önnur sérstaða FNV – og kannski ein sú mikilvægasta – er að skólinn á allar græjur sem þarf til að gera útsendingarhæfar myndir. Góðar myndavélar, þrífætur, ljós, bakgrunna, hljóðnema og hljóðupptökubúnað og öflugar klippitölvur með sérhæfðum klippiforritum. „Nemendur hafa aðgang að þessum búnaði án þess að þurfa að greiða háar upphæðir í skólagjöld eins og algengt er í sambærilegu námi. Kostnaðurinn við slík skólagjöld getur hlaupið á milljónum króna. Kvikmyndabraut FNV er þess vegna ódýr leið til að ná færni í faginu enda höfum við fengið nemendur víða að af landinu á brautina,“ segir Árni.

Helgarnám á kvikmyndabraut

Hefur námið tekið einhverjum breytingum frá því að það byrjaði fyrir 15 árum? „Til að byrja með var kvikmyndanámið í FNV einungis í boði sem dagnám en fyrir fjórum árum var ákveðið að bjóða upp á helgarnám í kvikmyndagerð. Því var vel tekið og við höfum fengið helgarnema víða að af landinu sem koma hingað í 20 klukkutíma nám eina helgi í mánuði, fjórum sinnum á önn og til viðbótar kemur síðan tími í upptökum á verkefn-um og klippivinnu utan helgarannanna.“

Árni segir að FNV og Menntaskólinn á Akureyri (MA) hafi fyrir tveimur árum gert samning um að kvikmyndanámið yrði í boði sem lína eða brautarkjarni á sviðslistabraut MA þannig að nemendur á sviðslistabraut MA geta útskrifast þaðan með 50 einingar í kvikmyndagerðarnámi sem þeir taka sem helgarnám í FNV. „Þetta er dæmi um vel heppnað samstarf milli skóla og möguleika á að auka það enn frekar, t.d. með því að fá nemendur af sviðslistabraut MA til að leika í stuttmyndum kvikmyndabrautar FNV og væri líka frábært að fá meira framboð af frumsaminni tón-list frá listnámsbrautum annarra framhaldsskóla til að nota í stutt-myndir. Í helgarnáminu eru bæði nemendur sem eru skráðir í dagnámi í öðrum framhaldsskólum en líka fólk úr atvinnulífinu sem vill nýta sér kvikmyndagerðarnámið í leik og starfi. Við vorum með 16 nemendur í helgarnáminu í vetur.“

Námið spannar marga þætti kvik-myndagerðar, allt frá handritsgerð til hljóðvinnslu. Hvernig hjálpar þessi fjölbreytni nemendum að finna sína styrkleika? „Það kemur oftast mjög fljótt í ljós hvar styrk-leikar hvers og eins liggja. Menn geta verið jafnvígir á alla hluti en margir eiga sér uppáhalds svið innan kvikmyndagerðarinnar. Sumir eru sterkir í handritsgerð, aðrir í upptökum og enn aðrir í klippingu. Svo vilja sumir nemendur spreyta sig á að leika og/eða leikstýra á meðan aðrir hafa meiri áhuga á framleiðslu sem felst í undirbún-ingi, skipulagningu og framkvæmd kvikmyndaverkefna. Framleiðandi er í raun sá sem stýrir framkvæmd og fjármögnun verkefnisins. En það er skemmtilegt og um leið krefjandi við þennan bransa að fólk þarf að vinna saman. Á bak við sérhverja góða mynd er hópur fólks sem vinnur á ólíkum sviðum en þarf að vinna saman sem ein heild, oft langan vinnudag. Það getur verið áskorun.“

Námið getur opnað ýmsar leiðir

Hvaða möguleikar standa nemend-um til boða að námi loknu — bæði hér á landi og erlendis? „Í stuttu máli sagt; að vinna hér heima í bransanum og, með ákveðinni heppni, listnám á Íslandi eða listnám með skólagjöldum erlendis. Nemendur geta farið að vinna sem aðstoðarfólk á tökustað í framleiðsluverkefnum, á ýmsum svið-um, kvikmyndatöku, leikmynd, lýsingu, hljóði, förðun og fleiru. En það eru fleiri sem velja að fara í framhaldsnám í listgreinum og skyldum greinum á háskólastigi hérlendis og erlendis. Einn fyrrverandi nemandi er að læra konseptlist í háskóla á Spáni og annar í kvikmyndanámi í Berlín. Nemendur hafa líka sótt um aðskildar listgreinar í Listaháskóla Íslands en þar eru fjöldatakmarkanir og fáir sem komast að, því miður. Möguleikar til að vinna í kvikmyndaverkefnum erlendis eru því miður ekki miklir. Þar ríkir hörð samkeppni og hefð fyrir því að fólk vinni launalaust til að eiga möguleika á að komast að. Það gerist reyndar líka á Íslandi en alls ekki í eins miklum mæli.“

Hefur áhugi ungs fólks á kvik-myndagerð og miðlun breyst með tilkomu samfélagsmiðla og staf-rænnar tækni? „Kvikmyndabraut FNV er búin að vera í boði núna í 15 ár og á þeim tíma hefur umgjörðin tekið algjörum stakkaskiptum með tilkomu samfélagsmiðla og stafrænnar tækni. Ungt fólk og fólk bara almennt notar, eins og við vitum, fyrst og fremst samfélagsmiðla til að fræðast og hafa samskipti. Það þarf ekki sérhæft kvikmyndanám til að bjarga sér á samfélagsmiðlum en kvikmyndanámið er mjög góður grunnur sem nýtist til að búa til efni á samfélagsmiðla sem að vekur athygli, er vandað og nær til fjöldans. Þegar við byrjuðum með brautina var þetta nám fyrir þröngan hóp en í dag er þetta hagnýtt nám fyrir þá sem nota mismunandi samfélagmiðla til gagns og gamans.“

Maður lærir mest af reynslunni

Nú er þróunin í þessum bransa hröð, tækninni fleygir fram og kvikmyndir jafnvel teknar upp á síma. Hvernig gengur kennaranum að fylgja tímanum og þróuninni? „Það gengur bara vel en oftar en ekki eru nemendur mínir fljótari að læra á og tileinka sér nýjungar heldur en ég og þá kenna þeir mér. Kennarinn þarf að eyða tíma í að undirbúa kennslu og skipuleggja hana, gera áætlanir og viðmið um námsárangur og námsmat. En hjá mér fer líka býsna langur tími í að kynna mér breytingar og bætingar við uppfærslu á hugbúnaði, t.d. fyrir klippingu og eftirvinnslu. Þróun gervigreindarlausna setur nýjar og harðari kröfur um þetta. En þó að ég sé menntaður í sagnfræði, kvikmyndagerð og kennslufræðum er ég samt fyrst og fremst að miðla af minni eigin reynslu og þekkingu sem kvikmyndagerðar-maður. Segja nemendum frá hvað virkar og hvað virkar ekki og hvernig fólk getur unnið saman að því að gera góð kvikmyndaverk. Þetta snýst um að framkvæma og prófa sig áfram, gera mistök, vinna með og læra af fólkinu sem er að vinna með þér. Prófgráður eru ágætar en maður lærir mest af reynslunni,“ segir Árni að lokum.