Hver er vilji íbúa? - Menningarhús á Sauðárkróki | Frá fulltrúum Byggðalistans

Þegar sveitarfélög ráðast í stór og fjárfrek verkefni sem fyrirséð er að muni hafa áhrif á fjárhag til lengri tíma, teljum við afar mikilvægt að það sé gert í skýru og óumdeilanlegu umboði íbúa. Af þeirri ástæðu lögðu fulltrúar Byggðalistans fram tillögu um að efna til íbúakosningar um byggingu menningarhúss á Sauðárkróki samhliða sveitarstjórnarkosningum í vor. Tillagan var tekin fyrir á fundi Sveitarstjórnar Skagafjarðar þann 25. febrúar síðastliðinn, en felld með fimm atkvæðum Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks.

Við teljum það eðlilegt að íbúar fái að segja til um hvort halda eigi áfram með byggingu menningarhúss í þeirri mynd sem unnið er að í dag. Með íbúakosningu væri tryggt að ákvörðun um framhald verkefnisins byggi á skýru og óumdeilanlegu lýðræðislegu umboði íbúa og að niðurstaðan verði farsæl fyrir samfélagið í heild og stuðli að sátt um niðurstöðu málsins.

Jafnframt teljum við mikilvægt að íbúar séu upplýstir um þær kvaðir sem fylgja framkvæmdinni, og sveitarfélagið skuldbindur sig til að uppfylla. Í samkomulagi um byggingu menningarhúss á Sauðárkróki er kveðið á um að ríkið greiði hluta stofnframlags sem nemur 1.517 m.kr. Framlagið er ætlað til uppbyggingar á 1252 m2 viðbyggingu við Safnahús Skagfirðinga á Sauðárkróki, ásamt endurbótum á eldra húsnæði. Samkvæmt samkomulaginu nemur framlag ríkisins 60% og sveitarfélagsins 40%. Þar er skýrt kveðið á um að framlag ríkisins verður aldrei hærra en 910 m.kr. og gert ráð fyrir að framkvæmdum ljúki eigi síðar en við árslok 2027.

Áðurnefnt stofnframlag er byggt á kostnaðarmati sem unnið var haustið 2021 en samningur milli ríkis og sveitarfélags var ekki undirritaður fyrr en vorið 2023. Nú í byrjun mars mánaðar 2026 hefur byggingarvísitala hækkað um 11,3% frá undirritun samnings, jafngildi hækkunar upp á rúmar 171 m.kr. Til fróðleiks hefur byggingarvísitala hækkað um 28,1% frá því kostnaðarmat var gefið út. Varðandi kostnaðarmatið sjálft eru forsendur skýrari til útreiknings eftir að byggingin sem nú er á teikniborðinu leit dagsins ljós. Það er alveg ljóst að skekkja getur verið milli útreikninga sem unnir voru 2021 miðað við forsendur sem nú eru til staðar.

Kvaðir sveitarfélagsins snúa að greiðslu alls umfram kostnaðar sem fellur til við framkvæmdina, umfram þær 910 m.kr. sem ríkið leggur til. Frágangur lóðar er alfarið í höndum sveitarfélagsins og getur sá kostnaður hlaupið á nokkur hundruð milljónum. Reynslan sýnir jafnframt að stór hluti opinberra framkvæmda fer fram úr áætluðum kostnaði og það er ljóst í þessu tilfelli hvar sá kostnaður mun lenda.

Eftir að húsið rís fylgir einnig daglegur rekstur, en hann hefur ekki enn verið reiknaður út frá þeim gögnum sem liggja fyrir í dag.

Á meðan framkvæmdaleyfi hefur ekki verið gefið út er vel hægt að kjósa um hvort byggja eigi það menningarhús sem nú er á teikniborðinu. Nú þegar teikningar eru að skýrast teljum við raunhæft að meta raunkostnað við framkvæmdina og framkvæmdir við lóðina, jafnt sem kostnað við rekstur hússins.

Í ljósi þessa teljum við forsendur íbúakosningar um málið betri en áður, tímasetningin raunsæ þar sem hægt verður að byggja upplýsingar um kostnað og rekstur á raungögnum og framkvæmdin auðveld samhliða sveitarstjórnarkosningum. Fari svo að íbúar kjósi að stöðva framkvæmdina í núverandi mynd er ekkert sem útilokar að nýkjörin sveitarstjórn taki málið upp á sína arma eftir kosningar og freisti þess að ná betri samningum við stjórnvöld. Þá með uppfærðar áætlanir og innsýn í núverandi stöðu mála að leiðarljósi.

Það er óumdeilanlegt að gífurleg viðhaldsþörf er komin á Safnahúsið og ekki viðunandi að halda starfsemi Héraðsskjalasafns þar áfram í óbreyttu ástandi. Einnig er mjög mikilvægt að betur verði búið um þá dýrmætu muni sem Byggðasafn Skagafjarðar hefur að geyma og að safninu verði tryggt varðveislurými sem uppfyllir kröfur um aðbúnað. Við teljum þó eðlilegt að kanna betur hvað er hagkvæmasta leiðin að því markmiði fyrir Sveitarfélagið.

Lýðræði er stjórnskipulag þar sem valdið er í höndum fólksins, það velur fulltrúa sína. Þannig er ákveðið hlutverk að sitja í minnihluta í sveitarstjórn. Það gefur auga leið að minnihlutinn er ekki í öllu sammála stefnu og forgangsröðun meirihluta flokkanna og mikilvægur hluti lýðræðis að koma þeim sjónarmiðum á framfæri. Á sama tíma teljum við það skyldu okkar í Byggðalistanum að tefja ekki mál sem við raunverulega teljum góð og þjóna hagsmunum íbúa sveitarfélagsins, slíkt væri einfaldlega sóun á tíma og þar með fjármunum. Það sama gildir þegar mál sem við erum í grunninn ósammála eru komin í ferli sem mögulega er ekki hægt að snúa við. Þá hljóta allir að geta verið sammála um að það er betra að starfa innan slíkra nefnda, geta komið að athugasemdum og haft fulla innsýn í ferli mála og framvindu. Slíkt ber að okkar mati vott um raunsæi, ekki óheilindi.

Bygging Menningarhúss hefur margvísleg áhrif. Slíkt hús getur vissulega skapað tækifæri til uppbyggingar menningar og lista, veitt starfsemi nýjan vettvang og styrkt samfélagið til framtíðar. Á sama tíma getur fjárhagsleg byrði verið veruleg og haft áhrif á aðra uppbyggingu, rekstur og þjónustu sveitarfélagsins til langs tíma. Það er því réttmætt að íbúar sjálfir meti hvort ávinningur vegi upp þann kostnað.

Í því samhengi viljum við rifja upp bókun ÓIafs Bjarna fulltrúa Byggðalistans, sem hann lagði fram á fundi Byggðaráðs þann 11.maí 2022:

,,Samningur þessi ber þess merki að þetta er síðasti fundur fyrir kosningar. Við höfum haft innan við sólarhring til þess að lesa yfir innihald samningsins, en þegar um svo stórt og flókið mál er að ræða þá er eðlilegt að við gefum okkur þann tíma sem við teljum okkur þurfa. Við eigum að vanda okkur í okkar störfum, hvort sem það eru að koma kosningar eða ekki.”

Að lokum. 108. grein sveitarstjórnarlaga nr 138/2011 fjallar um frumkvæði íbúa sveitarfélagsins. Þar segir meðal annars: Ef minnst 20% af þeim sem kosningarrétt eiga í sveitarfélagi óska almennrar atkvæðagreiðslu … skal sveitarstjórn verða við því eigi síðar en innan árs frá því að slík ósk berst.

Lýðræðið býður upp á þessa leið – spurningin er einfaldlega hvort íbúar Skagafjarðar vilji nýta sér hana.

Fulltrúar Byggðalistans