Vildu búa til fjör og stemningu í kringum lestur

Blær og Eva Rún eldhressar að kynna Svakalegu lestrarkeppnina. MYNDIR AÐSENDAR

Svakalega lestrarkeppnin 2026 hófst 15. september og stendur til 6. október 2026. Um er að ræða lestrarátak fyrir krakka í 1.-7. bekk um land allt. Allir skólar geta tekið þátt og keppa um hver les mest á tímabilinu. Markmið keppninnar er að auka lestraránægju barna. Það eru rithöfundarnir Blær Guðmundsdóttir og Eva Rún Þorgeirsdóttir sem standa fyrir Svakalegu lestrarkeppninni. Þær hafa hlotið ýmsar viðurkenningar og verðlaun fyrir verk sín og nýverið hlutu þær Barnabókaverðlaun Guðrúnar Helgadóttur 2026 fyrir handritið að glænýrri barnabók sem ber heitið Bestu vinir en bókin fékk einmitt glimrandi dóma í Kiljunni í gærkvöldi.

Þar sem Feykir þóttist vita að Blær ætti ættir að rekja í Skagafjörðinn – nánar tiltekið Hofsós – þá var ákveðið að láta á það reyna að vita hvort hún væri til í að svara nokkrum spurningum um keppnina og annað tengt og ótengt.

„Ég er dóttir Maríu Þorsteinsdóttur sjúkraþjálfara og Guðmundar Páls Ólafssonar, náttúrufræðings og rithöfund-ar. Ég er konan hans Finna, mamma Rökkva og Sölku og amma hans Baltasars Blæs.

Hefur þú ekki tengingu norður? „Jú, ég hef sterka tengingu í Skagafjörðinn, mamma er fædd og uppalin á Hofsósi. Foreldrar hennar eru Pála Pálsdóttir kennari og Þorsteinn Hjálmarsson, afi minn, var oddviti og póst- og símstöðvarstjóri í Hofsós. Hluti fjölskyldu minnar býr á Sauðárkróki og mamma og systkini hennar eiga enn húsið sitt í Hofsós og þar er alltaf gott að koma – enda alltaf gott veður í Skagafirði,“ segir Blær og brosir.

Svakalega sögusmiðjan kennir krökkum
að fá hugmyndir, skrifa sögur og teikna

Hvað ertu að gera? „Ég er teiknari, grafískur hönnuður og barnabókahöfundur. Ég skrifa og teikna barnabækur og vinn mest í barnamenningu. Ég vann í auglýsingageiranum í yfir 20 ár og eitt árið ákvað ég að breyta til, hætti í vinnunni og fór í teikni-nám. Lokaverkefnið í náminu varð að útgefinni barnabók, Sipp, Sippsippanipp og Sippnippanippsippsúrumsipp, byggð á ævintýri sem mamma og amma Pála sögðu mér oft.“

Sama ár teiknaði Blær í bók fyrir Evu Rún Þorgeirsdóttur, rithöfund, um hann Stúf. „Við smullum saman og höfum starfað við ótal verkefni sl. sjö ár. Við stofnuðum Svakalegu sögusmiðjuna árið 2021, sem er sögusmiðja fyrir 8-13 ára. Þar læra þau að fá hugmyndir, skrifa sögur og teikna. Við ferðumst einnig um allt land og heimsækjum skóla á vegum List fyrir alla og tölum við börn um mikilvægi þess að hugsa skapandi, lesa og semja sögur og svo stöndum við fyrir Svakalegu lestrarkeppninni. Ný bók eftir okkur kom út núna í september. Hún heitir Bestu vinir og hlaut Barnabókaverðlaun Guðrúnar Helgadóttur á dögunum.“

Svakalega lestrarkeppnin er komin í gang, hvað getur þú sagt okkur um hana? „Svakalega lestrarkeppnin 2026 hófst 15. september og er til 6. október. Þetta er keppni fyrir alla grunnskóla á landinu. Skólar skrá sig til leiks og nú eru 108 skólar skráðir (í 66 póstnúmerum!) - um allt land! Keppnin er fyrir nemendur í 1.-7. bekk og eina sem þarf að gera er að lesa og skrá mínútur. Allir skólar eiga jafnmikinn möguleika á að vinna því að mínútum er deilt með heildar-nemendafjölda skólans. Allir nemendur skólans eru því eitt lið að vinna að sama markmiði – að lesa sem mest í þrjár vikur. Keppnin er fjármögnuð af Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu og er einnig í samstarfi við List fyrir alla, Reykjavíkurborg og Læsis-appið.“

Blær segir að fyrsta keppnin hafi verið haldin í fyrra og tóku 90 skólar þátt og um 17.000 nemendur lásu í nærri því 10 milljón mínútur á fjórum vikum.

Þátttakan og gleðin hafa farið
fram úr öllum væntingum

Hvernig koma þú og Eva Rún að keppninni ... já og hver er Eva Rún? „Eva Rún Þorgeirsdóttir er rithöfundur, verkefnastjóri og handritshöfundur. Hún hefur skrifað fjöldann allan af barnabókum, hljóðbókum og unnið mikið fyrir sjónvarp, m.a. KrakkaRÚV. Út frá verkefnunum okkar og samtölum okkar við börn sáum við hvað börn eru áhugasöm um lestur, sögur og bækur og sum þeirra lesa mikið. Við fengum því hugmynd að gera lestrarkeppni á milli allra skóla á Íslandi og fá börn til að lesa meira.“

Hver eru markmiðin með keppninni? „Markmið keppninnar eru að auka lestraránægju. Umræðan um lestur barna er yfirleitt neikvæð enda staðan alvarleg. Því vildum við búa til fjör og stemningu í kringum lestur. Í smiðjunum okkar vinnum við líka mikið með samvinnu barna og sáum tækifæri í því að allur skólinn væri að keppa saman og þó að einhverjir nemendur eigi erfiðara með lestur þá skiptir hver mínúta máli og öll geta verið með og lagt sitt af mörkum.“

Hafa undirtektirnar verið góðar? „Þegar við hófum keppni í fyrra vissum við ekkert hvernig skólarnir myndu taka í þetta. Við krossuðum fingur að við næðum 20 skólum í keppnina. Þeir urðu 90 og í ár 108. Starfsfólk skóla og skóla-bókasafna er auðvitað ótrúlegt og leggur mikinn metnað í keppnina. Margir skólar eru með innri keppnir, viðburði og skreyta skólana á skemmtilegan hátt á meðan á keppni stendur. Börnin standa sig frábærlega í lestrinum og við höfum fengið mjög jákvæð viðbrögð frá foreldrum og heyrt margar skemmtilegar og fallegar sögur. Þátttakan og gleðin hafa farið fram úr öllum væntingum og erum við gríðarlega glaðar og þakklátar. Málið er einmitt það að við verðum öll að vinna saman í því að auka lestur barna.“

Börn þurfa að finna bækur sem þeim
finnst skemmtilegar og áhugaverðar

Hvar gekkstu í skóla? „Ég gekk í Melaskóla og Hagaskóla en flutti líka til Finnlands og Ástralíu þar sem ég var í skóla í um fjögur ár.“

Hvaða bækur varst þú að lesa þegar þú varst í grunnskóla og áttirðu einhverja uppáhaldsbók sem þú gast alltaf gripið í? „Ég las mest myndasögur; Tinna, Sval og Val, Lukku Láka og Andrés önd. Uppáhaldsbækurnar mínar voru (og eru enn) Hodja og töfrateppið og Ottó nashyrningur. Ronja ræn-ingjadóttir og Bróðir minn Ljónshjarta eru líka ofarlega á lista. Uppáhaldsbækurnar sem ég las aftur og aftur voru; Tinni í Tíbet, Vandræði Veinólínu, Hodja og töfrateppið, Ottó nashyrningur og Z fyrir Zorglúbb.“

Hefur þú einhverja skoðun á því hvernig bækur krakkar eiga að lesa? „Börn þurfa að finna bækur sem þeim finnst skemmtilegar og áhugaverðar. Myndasögur og myndríkar bækur eru líka afar mikilvægar þegar kemur að læsi. Það er því mikilvægt að hafa fjölbreytt úrval af allskyns bókum úr að velja. Aðalatriðið er að þau finni eitthvað við sitt hæfi og njóti þess að lesa. Svo hvet ég fullorðna líka til að taka oftar upp bók og vera góðar fyrirmyndir – það skiptir líka máli.“

Að spjalli loknu sammæltust Blær og blaðamaður um að Tinni í Tíbet væri mögulega besta bók í heimi.