ESB tekur við umsóknum um aðild – ekki um viðræður | Erna Bjarnadóttir skrifar

Erna Bjarnadóttir hagfræðingur. MYND AÐSEND

Þann 16. júlí 2009 sendi Ísland Evrópusambandinu umsókn um aðild að sambandinu. Umsóknin var lögð fram á grundvelli 49. greinar sáttmálans um Evrópusambandið.

Orðrétt var umsóknin á þessa leið:

“The Government of Iceland has the honour to present hereby, in conformity with Article 49 of the Treaty on European Union, the application of the Republic of Iceland for membership of the European Union.”

Ekki liggur fyrir opinbera þýðing á þessu bréfi á íslensku, svo kunnugt sé, en lausleg þýðing er á þessa leið:

Ríkisstjórn Íslands hefur þann heiður að leggja hér með fram, í samræmi við 49. grein sáttmálans um Evrópusambandið, umsókn lýðveldisins Íslands um aðild að Evrópusambandinu.

Umsókn Íslands árið 2009 var því ekki umsókn um viðræður heldur umsókn um aðild að Evrópusambandinu samkvæmt 49. grein sáttmálans um Evrópusambandið. Í henni er einnig kveðið á um hvernig þetta ferli fer fram. Þar segir að hvert Evrópuríki sem virðir grundvallargildi sambandsins geti sótt um að verða aðildarríki þess. Umsókn skal beint til ráðs Evrópusambandsins og þarf að hljóta einróma samþykki þess að fengnu áliti framkvæmdastjórnarinnar og samþykki Evrópuþingsins.

Þessi grein sáttmálans kveður jafnframt á um að aðild að Evrópusambandinu verði aðeins til með samningi milli aðildarríkjanna og umsóknarríkisins. Í þeim samningi er kveðið á um skilyrði aðildar og þær aðlaganir á sáttmálum sambandsins sem aðild nýs ríkis gerir nauðsynlegar. Samningurinn þarf síðan að vera fullgiltur í öllum aðildarríkjum samkvæmt stjórnskipulegum reglum þeirra.

Í kjölfar umsóknar Íslands samþykkti ráð Evrópusambandsins hinn 27. júlí 2010 samningsramma fyrir aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Sama dag var haldin fyrsta ríkjaráðstefna aðildarríkja ESB og Íslands þar sem viðræðurnar voru formlega opnaðar á grundvelli þessa samningsramma.

Samningsramminn byggir því beint á 49. grein sáttmálans, þar sem sáttmálinn kveður á um að skilyrði aðildar skuli vera efni samnings milli aðildarríkja og umsóknarríkis. Hann er því sá vettvangur þar sem þessi skilyrði eru útfærð og aðildarviðræðurnar skipulagðar.

Í samningsrammanum er meðal annars kveðið á um hvernig samningsköflum skuli háttað og að viðræður fari fram á grundvelli skilyrða sem Evrópusambandið setur um aðlögun löggjafar og stjórnsýslu umsóknarríkis að regluverki sambandsins.

Í fræðilegri umræðu um stækkunarferli Evrópusambandsins er samningsrammanum stundum lýst sem hagnýtri framkvæmd 49. greinar sáttmálans. Með öðrum orðum er í honum lýst því samnings og stjórnsýsluferli sem 49. greinin leggur grunn að.

Viðræðurnar sem hófust í framhaldinu voru því hluti af aðildarferli sem byggðist á umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu samkvæmt 49. grein sáttmálans.

Þegar sú spurning er sett fram hvort nú skuli „halda áfram viðræðum“ við Evrópusambandið má stundum ætla að verið sé að ræða um sjálfstætt ferli. Sáttmálar Evrópusambandsins gera þó aðeins ráð fyrir umsóknum um aðild og þar af leiðandi fara fram aðildarviðræður sem eðli máls samkvæmt miða að gerð aðildarsamnings.

Ef viðræður Íslands við Evrópusambandið eiga að „halda áfram“ verður það aðeins byggst á þeirri umsókn um aðild sem Ísland lagði fram 16. júlí 2009 samkvæmt 49. grein sáttmálans um Evrópusambandið. Það er einfaldlega sú leið sem sáttmálar sambandsins gera ráð fyrir.

Erna Bjarnadóttir