Skýrsla um ástand lands við bakka Blöndu í Langadal með tilliti til landbrots

Áhugaverð skýrsla. Mynd: Af netinu.

Fyrr á þessu ári var birt skýrsla um landbrot á bökkum Blöndu, milli bæjanna Geitaskarðs í norðri og Ártúns í suðri. Úttektin, sem Land og skógur vann, byggði á vettvangsathugunum og greiningu á loftmyndum frá mismunandi tímum. Í niðurstöðum kemur fram að virkjun Blöndu, vegagerð í Langadal og gerð nokkurra varnargarða hafi haft áhrif á rennslismynstur árinnar. Áin hefur í auknum mæli tekið sér ákveðinn farveg, sem hefur bæði aukið staðbundið landbrot og skapað nýtt ræktarland. Sagt er frá þessu á vef Landsvirkjunar.

Í samantekt skýrslunnar er Blöndu lýst sem dæmigerðu vatnakerfi sem breytir reglulega um rennslisleiðir vegna árstíðabundinna sveiflna í vatnsmagni og framburði. Jökulár eins og Blanda dreifast gjarnan í margar kvíslir, og breytingar á rennsli geta verið tíðar þótt meginálarnir séu oft einn eða tveir. Samanburður á loftmyndum fyrir virkjun og mælingum sumarsins 2025 sýnir að megináll árinnar rennur nú að mestu í öðrum hvorum þeirra álanna sem hún nýtti áður.

Frá virkjuninni árið 1991 hafa orðið nokkrar breytingar á rennslistefnu árinnar, bæði náttúrulegar og af mannavöldum. Blanda hefur í auknum mæli skorðast í einn meginfarveg þar sem straumálag á bakka er orðið stöðugra. Á loftmyndum sést að núverandi farvegur rennur að mestu í sömu tveimur meginálum og fyrir virkjun, en áin skiptir á milli þeirra eftir aðstæðum. Þar kemur einnig skýrt fram hve mikil áhrif vegagerð hefur haft á rennslistefnu árinnar á nokkrum stöðum á kaflanum.

Mesta landbrotið sem mælt var sumarið 2025 var við jörðina Hamar. Í skýrslunni er talið líklegt að það tengist vegagerð, þar sem drjúgum ál árinnar var lokað við lagningu nýs vegar á móts við Strjúgsstaði og vatni sem áður rann í tveimur álum veitt í einn. Þannig hefur álag á bakka Hamars aukist verulega. Af þessu má draga þá ályktun að virkjunin, vegagerð og bygging varnargarða hafi ýtt undir að áin renni fremur í einum ákveðnum farvegi og stuðli að frekara staðbundnu landbroti en áður var. Á móti hafa landeigendur fengið nýtt ræktarland sem áður var hvorki aðgengilegt né heppilegt til landnýtingar.

Skýrsluna má lesa hér.

Á vef Landsvirkjunar segir einnig frá því að í sumar hófst rannsókn á framburði svifaurs og setmyndun í Blöndu. Verkefnið er unnið af Verkís í samráði við Veiðifélag Blöndu og Svartár, og er vonast til að niðurstöður liggi fyrir í vetur. Þar segir að veðrátta síðustu ára hafi haft veruleg áhrif á vatnsstöðu Blöndulóns. Lónið hafi í fyrra verið nær fullt frá miðjum maí og fram í október, en á þessu ári hafi staðan verið gjörólík. Frá miðjum mars og fram til 9. september var vatnshæð lónsins langt undir áætluðu meðaltali, og fór hún þann dag niður fyrir lægsta mælda hæð á sama tíma árs.

„Hvað þessi sveiflukennda þróun þýðir til framtíðar er óljóst. Veturinn 2024–2025 sýndi að nokkrir úrkomukaflar geta snúið stöðu lónsins hratt til betri vegar, á meðan langvarandi þurrkar geta haft veruleg áhrif, sérstaklega yfir vetrarmánuðina. Núverandi staða gefur því engin fyrirheit um næsta sumar; hún mun ráðast af úrkomu á hálendinu norðvestanlands á komandi vetri,“ segir á vef Landsvirkjunar. huni.is segir frá. /hmj